«“Ασφαλές σχολείο”. Μία πιλοτική εφαρμογή στο σύνολο της σχολικής κοινότητας» | 11η ΠΣΦΠ (εισήγηση, βίντεο)

11η Πανελλήνια Συνάντηση Φορέων Πρόληψης της Εξάρτησης, «ΣυμΠλέοντας, Ξαναχτίζουμε Κοινότητες», Ερμούπολη, Σύρος, 18 – 21 Οκτωβρίου 2017
«“Ασφαλές σχολείο”. Μία Πιλοτική εφαρμογή στο σύνολο της σχολικής κοινότητας» 

Κ. Υφαντή, Ε. Θλιβίτου, Κ. Βασίλογλου, Π. Κάλφας, Σ. Ζώτου, Δίκτυο Υπηρεσιών Πρόληψης και Έγκαιρης Παρέμβασης ΚΕΘΕΑ, Αθήνα, Ελλάδα

Προφορική ανακοίνωση στην ενότητα: «Χτίζοντας σχέση στη σχολική κοινότητα»

Περίληψη

Η ανάγκη για ασφαλή σχολεία χωρίς εξαρτητικές και παραβατικές συμπεριφορές αναδύεται τα τελευταία χρόνια όλο και πιο επιτακτικά, ιδιαίτερα λόγω της οικονομικής κρίσης με τη συνεπακόλουθή της κοινωνικής κρίσης. Παρατηρείται αύξηση και κλιμάκωση των φαινομένων βίας, χρήσης ψυχοτρόπων ουσιών, παραβατικότητας και υπερβολικής ενασχόλησης με το διαδίκτυο, τα οποία παλαιότερα αποτελούσαν μεμονωμένες περιπτώσεις. Σε ένα περιβάλλον που αλλάζει με γρήγορους ρυθμούς και στις συγκεκριμένες συνθήκες τα θέματα με τα οποία έρχονται αντιμέτωποι γονείς, μαθητές και εκπαιδευτικοί μεγαλώνουν.

Αξιοποιώντας το εγκεκριμένο εγχειρίδιο από το ΙΕΠ «Οδηγός για Ασφαλή Σχολεία» το Τμήμα Πρωτογενούς Πρόληψης ΚΕΘΕΑ, εφάρμοσε ένα πιλοτικό μακροχρόνιο και ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα πρόληψης στο 1ο Δ.Σ. Αθήνας. Η αξιολόγηση του προγράμματος έγινε σε συνεργασία με το τμήμα Έρευνας του Δικτύου Υπηρεσιών Πρόληψης και Έγκαιρης Παρέμβασης ΚΕΘΕΑ. Με τη συγκεκριμένη αναφορά σας παρουσιάζουμε την πορεία σχεδιασμού, υλοποίησης, καθώς και τα αποτελέσματα από την αξιολόγηση του πιλοτικού προγράμματος.

Παρουσίαση

Εισήγηση

Στο Δίκτυο Υπηρεσιών Πρόληψης και Έγκαιρης Παρέμβασης του ΚΕΘΕΑ  (1996)

Υλοποιούνται προγράμματα και εκπαιδεύσεις βιωματικού χαρακτήρα:

  • καθολικής πρόληψης σε όλο τον πληθυσμό, σε εφήβους, γονείς/ κηδεμόνες και επαγγελματίες που έρχονται σε επαφή με τους εφήβους,
  • επικεντρωμένης πρόληψης σε νεαρούς εφήβους, γονείς/ κηδεμόνες που αποτελούν ομάδα υψηλού κινδύνου και
  • ενδεδειγμένης πρόληψης, εστιάζοντας στο άτομο, σε εφήβους και στις οικογένειές τους με θέματα εξαρτητικών και παραβατικών συμπεριφορών.

Η Βασική θεώρηση του «Οδηγού για Ασφαλή Σχολεία» είναι η εξής:

  • Υιοθετούμε τη θέση ότι τα φαινόμενα βίας σε ένα σχολικό σύστημα αποτελούν συμπτώματα δυσλειτουργίας ολόκληρης της σχολικής κοινότητας, και καθρεφτίζουν τις σχέσεις που αναπτύσσονται ανάμεσα στα μέλη της, ενώ παράλληλα συνδέονται και με τη βία που υπάρχει στην ευρύτερη κοινωνία.

Το Ασφαλές Σχολείο μπορεί να:

  • Λειτουργεί ως θεσμός πρόληψης της βίας, της παραβατικότητας, της χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών και άλλων εξαρτητικών συμπεριφορών.
  • Προσφέρει ένα υγιές, προστατευτικό περιβάλλον για τους αυριανούς πολίτες.
  • Προωθεί τη μάθηση.
  • Εντάσσει και δεν απορρίπτει.
  • Καλλιεργεί δεξιότητες.
  • Προάγει τις θετικές σχέσεις μεταξύ των μαθητών και του προσωπικού του.
  • Ενθαρρύνει τη γονική συμμετοχή.
  • Επιδιώκει τη σύνδεση με την κοινωνία.
  • Η ανάγκη για ασφαλή σχολεία αναδύεται όλο και πιο επιτακτικά τα τελευταία χρόνια και δεν είναι άσχετη με την οικονομική και κοινωνική κρίση που πλήττει τη χώρα μας.
  • Ο οδηγός αναφέρεται σε ένα ευρύ φάσμα συμπεριφορών που είναι βλαπτικές για το ίδιο το άτομο ή τους γύρω του, όπως η λεκτική και η σωματική βία, η σοβαρή επιθετικότητα, η χρήση ψυχοτρόπων ουσιών και η παραβατικότητα.
  • Αναφέρθηκε από τους εκπαιδευτικούς του προγράμματος ότι οι κύριοι λόγοι που κάνουν αναγκαία την υλοποίηση του είναι η συχνότητα κοινωνικών φαινομένων, βίας παραβατικότητας και χρήσης ουσιών, καθώς και η ανάγκη για ενημέρωση των εκπαιδευτικών.

Πώς αξιοποιήσαμε το εγκεκριμένο εγχειρίδιο από το ΙΕΠ «Οδηγός για Ασφαλή Σχολεία»

  • Εφαρμόσαμε ένα πιλοτικό ολοκληρωμένο – μακροχρόνιο εκπαιδευτικό πρόγραμμα πρόληψης στο 1ο Δ.Σ. Αθήνας εκτιμώντας τις ανάγκες που εκφράστηκαν από τους εκπαιδευτικούς και γονείς. Η αξιολόγηση του προγράμματος έγινε σε συνεργασία με το τμήμα Έρευνας του Δικτύου Υπηρεσιών Πρόληψης και Έγκαιρης Παρέμβασης ΚΕΘΕΑ.
  • Με τη συγκεκριμένη αναφορά σας παρουσιάζουμε την πορεία σχεδιασμού, καθώς και τα αποτελέσματα από την αξιολόγηση του πιλοτικού προγράμματος.
  • Το εκπαιδευτικό είχε διάρκεια 90 ωρών και πραγματοποιήθηκε κατά το σχολικό έτος 2016-2017.

Οι μακροπρόθεσμοι στόχοι που θέσαμε:

  • Η προώθηση των αρχών πρόληψης στη σχολική κοινότητα και η ενσωμάτωσή τους στην καθημερινή πρακτική του σχολείου.

Η εδραίωση ομάδας πρόληψης στη σχολική κοινότητα ως συνεχιστές της προαγωγής της πρόληψης και μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος.

Καινοτόμα στοιχεία:

  • Δημιουργία εγχειριδίου για ασφαλή σχολεία.
  • Εφαρμογή του νέου προγράμματος στη σχολική πραγματικότητα.
  • Δημιουργία δικτύου σχέσεων.
  • Δημιουργία και λειτουργία της παιδαγωγικής ομάδας πρόληψης στο σχολείο και μετά το τέλος του προγράμματος.

Το oλοκληρωμένο – μακροχρόνιο πρόγραμμα  στο 1ο Δ.Σ. Αθήνας:

  • Πραγματοποιήθηκαν 8-10 βιωματικές συναντήσεις σε κάθε μία από τις τρεις ομάδες στόχου, [μαθητές (2 τμήματα ΣΤ τάξης), γονείς, εκπαιδευτικοί].
  • Παρουσίαση εισηγήσεων θεωρητικό κομμάτι για το Ασφαλές σχολείο.
  • Βιωματική εκπαίδευση, συστημικής προσέγγισης, παιχνίδια και ασκήσεις.
  • Αξιοποίηση της δυναμικής της ομάδας.
  • Αξιοποίηση του μοντέλου Αppreciative Approach.
  • Εκπαίδευση στην αντιμετώπιση περιστατικών.
  • Δημιουργία καλού κλίματος στη σχολική κοινότητα.
  • Ενίσχυση στο ρόλο τους.

Σύνδεση και ανάπτυξη επικοινωνίας εντός της ομάδας, καθώς και  μεταξύ των τριών ομάδων

Ποια μεθοδολογία ποσοτικής και ποιοτικής αξιολόγησης του προγράμματος χρησιμοποιήσαμε:

  • Δομημένα ερωτηματολόγια, τα οποία συμπληρώθηκαν από τους συμμετέχοντες πριν και μετά τη λήξη του εκπαιδευτικού προγράμματος και από τις τρεις ομάδες (μαθητών, γονέων, εκπαιδευτικών).
  • Καταγραφές πρακτικών, ποιοτικές παρατηρήσεις από τα στελέχη πρόληψης που υλοποίησαν το πρόγραμμα
  • Οι συμμετέχοντες ήταν 51: (10 εκπαιδευτικοί, 9 γονείς/κηδεμόνες, 32 μαθητές Στ’ τάξης Δημοτικού).

 Η αρχική και τελική αξιολόγηση εκπαιδευτικών

Οι στόχοι που τέθηκαν από τους συμμετέχοντες εκπαιδευτικούς:

  • Καλύτερη επικοινωνία και συνεργασία με τους γονείς,
  • Κατανόηση και διαχείριση των μαθητών και
  • Κατανόηση του ρόλου του εκπαιδευτικούς ως επαγγελματία.
  • Οι στόχοι όπως εκφράστηκαν:

ü Να αποκτήσω πάλι δύναμη,

ü Να αντιμετωπίζω και κάπως «επαγγελματικά» τη δουλειά μου με τα προβλήματά της,

ü Να εξατομικεύω τις απαιτήσεις μου δίνοντας περισσότερο χώρο/χρόνο στο παιδί,

  • Να προσπαθήσω να βάλω περισσότερα όρια στους γονείς και να μην τους «καλοπιάνω» πάντα.
  • Να αναλαμβάνουν και αυτοί την ευθύνη τους.

Ποσοτική αξιολόγηση για την ομάδα εκπαιδευτικών

  • Το σύνολο των συμμετεχόντων δήλωσαν πολύ ικανοποιημένοι από την υποστήριξη που έλαβαν από τους εκπαιδευτές.
  • το 90% φάνηκε ευχαριστημένο με το κλίμα που επικρατούσε και τη δυνατότητα συνέχισης του εκπαιδευτικού εργαστηρίου.

Παραθέτουμε επιλεκτικά κάποιες φράσεις από τους εκπαιδευτικούς στην τελική αξιολόγηση:

  • Ήρθα κοντά με τους συναδέλφους. Ξεκινήσαμε με πολλή γκρίνια και μας κάνατε αρνάκια.

ü  Ενώθηκα, δέθηκα με τους συναδέλφους και ένιωσα μεγάλη χαρά, σας ένιωσα πάρα πολύ κοντά μου, ανταλλάξαμε. Έχω συγκινηθεί πάρα πολλές φορές. Φεύγω κάθε φορά ευτυχισμένος.

ü  Για μένα ήταν μια μορφή ψυχοθεραπείας. Ανοιχτήκαμε, δεθήκαμε, είδα τα πράγματα αλλιώς, έφυγε ένα βάρος μεγάλο από πάνω μου, μ’ άρεσε πολύ!

ü  Ήδη αρχίζουν να φαίνονται τα αποτελέσματα ακόμα και στη συνεδρίαση του συλλόγου διδασκόντων.

  • Χαίρομαι που υπάρχουν και άλλοι άνθρωποι που αγωνίζονται με ίδιο πάθος και γλυκύτητα, ζεστασιά, μας αντιμετωπίζετε όπως κι εμείς τα παιδιά και είμαι ικανοποιημένη, φεύγω ήρεμη, ευχαριστημένη. Τα ίδια συναισθήματα που έχουμε εμείς για τη δουλειά μας έχετε και εσείς για τη δική σας.
    • Ξεκινήσαμε με μια καλή περιέργεια, να μάθω πράγματα, μας κάνατε να το πιστέψουμε ότι μπορούμε να κάνουμε πολλά βήματα ακόμα, με κάνατε να το πιστέψω ότι μπορώ.
    • Χάρηκα πάρα πολύ δεν το περίμενα, μπαίνοντας στην ομάδα, ότι θα αισθανθώ τόση χαρά, ότι θα περάσω τόσο καλά
  • Σε κάποια περιστατικά νιώσαμε μέτωπο απέναντι στο πρόβλημα και αυτό είχε καλά αποτελέσματα και μας δυνάμωσε.
  • Η παιδαγωγική ομάδα πρόληψης  χτίστηκε βήμα βήμα και βασίστηκε στην αμοιβαία εμπιστοσύνη, εχεμύθεια, σεβασμό και ειλικρίνεια. Μας βοήθησε πολύ στο να ανοίξουμε τις καρδιές μας και τις τάξεις μας ο ένας στον άλλον. Ελπίζω να συνεχίσουμε με την ίδια όρεξη και του χρόνου ώστε να βοηθηθούμε και εμείς και οι υπόλοιποι και όλο γενικά το σχολείο.

Η αρχική και τελική αξιολόγηση της ομάδας γονέων

Γονείς ποσοτική αξιολόγηση:

  • Aνάγκες: Πρακτικές συμβουλές για οικογενειακά θέματα
  • Τρόπο αντιμετώπισης προβλημάτων που προκύπτουν από τα παιδιά.
  • Τρόπο στο να κερδίσεις την εμπιστοσύνη του παιδιού και αντίστροφα.
  • Σχεδόν όλοι (8) φάνηκε να είναι ευχαριστημένοι με το κλίμα που επικρατούσε.
  • Το σύνολο των συμμετεχόντων έδειξε ότι βοηθήθηκε σε θέματα σχετικά με το γονεϊκό ρόλο .

Γονείς ποιοτική αξιολόγηση:

  • Δικές τους φράσεις:
  • Να είμαι θετική και να βλέπω και στα παιδιά μου τα θετικά. Να μάθω και στα παιδιά μου το ίδιο.
  • Έχουμε παρέα σε όλο αυτό. Δεν είσαι μόνη σου σ’ αυτό τον κόσμο
  • Μια προσπάθεια να έρθεις πιο κοντά στο παιδί
  • Πολύ θετικά. Επειδή το συζητάμε σα να μικραίνουν τα προβλήματα
  • Δημιουργική αγωνία. Να πάρω τη θετική πλευρά
  • Τα ίδια θέματα αντιμετωπίζουμε όλοι.
  • Να έχω καλύτερη επικοινωνία με τα παιδιά μου και να κατανοώ την στάση τους, τις ανάγκες τους και τα «θέλω» τους.

Η αρχική και τελική αξιολόγηση της ομάδας των μαθητών

Μαθητές ποσοτική αξιολόγηση:

  • τα σημαντικότερα που έμαθαν είναι η συνεργασία και η επικοινωνία με τους συμμαθητές τους με ένα ποσοστό 42%.
  • αναφορικά με το για τι ανυπομονούσαν περισσότερο, το 40% των συμμετεχόντων αναφέρθηκε στα παιχνίδια.
  • Αρκετά σημαντικό θεώρησαν τις πληροφορίες για το γυμνάσιο με 23%.
  • Τέλος, αρκετοί μίλησαν για τη διαχείριση συναισθημάτων και συμπεριφορών.
  • το δυσκολότερο κομμάτι για τους συμμετέχοντες: το 20% απάντησε το να εκφραστούν ελεύθερα, ενώ το 36% απάντησε πως η συνεργασία με τους υπόλοιπους.
  • Αναφορικά με το κομμάτι που άρεσε περισσότερο στους συμμετέχοντες, η πλειοψηφία με το 60% απάντησε το βιωματικό,
  • ενώ η αμέσως επόμενη απάντηση με το 23% αναφερόταν στη συνεργασία.

Όσον αφορά στο τι έμαθε ο κάθε μαθητής για τους άλλους στην ομάδα, αναφέρθηκαν τα εξής:

Παραθέτουμε δικές τους φράσεις:

  • γνώρισα καλύτερα τους συμμαθητές μου,
  • έμαθα πώς να αντιμετωπίζω τα προβλήματα μου χωρίς να χρειαστεί να καταφύγω σε εξαρτησιογόνες ουσίες και συμπεριφορές
  • ότι όλοι εκφράζαμε τα συναισθήματά μας και νιώθαμε καλύτερα,
  • όταν περνούσαμε ωραία αλλά σαν τάξη,
  • ότι όλοι μπορούμε να συνεργαζόμαστε και ότι όλοι είμαστε ικανοί για κάτι

Όσον αφορά στο τι έμαθε ο κάθε μαθητής για τους άλλους στην ομάδα, αναφέρθηκαν τα εξής:

  • ότι αντιμετωπίζουν και οι άλλοι προβλήματα όπως εγώ,
  • ότι παίζουμε ωραία όλοι μαζί και μπορούμε να μιλάμε ωραία και να συζητάμε
  • τελικά κάποιοι μπορούν να προσέχουν στο μάθημα (να συγκεντρωθούν σε κάτι).
  • Όταν είδα κάποια παιδιά που ήταν ιδιαίτερα κλειστά στον εαυτό τους, να καταφέρνουν να ανοιχτούν και να μοιραστούν πράγματα στην ομάδα.

Όσον αφορά στο τι έμαθε ο κάθε μαθητής για τον εαυτό του:

  • Η πλειοψηφία (63%) αναφέρθηκε σε θέματα συμπεριφοράς και διαχείρισης αντιδράσεων.
  • Το 22% αναφέρθηκε στην ικανότητα ή δυσκολία συνεργασίας με τους υπόλοιπους συμμετέχοντες.
  • Δικές τους φράσεις:
  • Να ζητάω βοήθεια.
  • Δεν αγχώνομαι τόσο πολύ για το Γυμνάσιο πια.
  • Είμαι καλή στο να διαχειρίζομαι τα νεύρα μου.
  • Με ψυχραιμία αντιμετωπίζονται όλα/ να μην θυμώνω με τους άλλους, να συζητάω περισσότερο.
  • Και εγώ είχα προβλήματα με τη συμπεριφορά, αλλά τώρα είμαι υπέροχα.
  • Να δουλεύουμε ομαδικά.
  • Δεν ήξερα να συγκεντρώνομαι και πολύ σε αυτό που έκανα, αλλά τελικά τα κατάφερα.
  • Σχετικά με την αξιοποίηση του προγράμματος η πλειοψηφία των συμμετεχόντων μαθητών σε ποσοστό 79% ανέφερε ότι σχεδιάζει να:
  • Βελτιωθεί προσωπικά και μάλιστα να βελτιώσει κάποια συμπεριφορά ή να προσπαθήσει περισσότερο στο σχολείο.

Περιορισμοί – Σημεία βελτίωσης του προγράμματος:

  • Μικρή η συμμετοχή των γονέων (η ανεπαρκής γνώση της ελληνικής γλώσσας αποτελούσε ένα από τα βασικότερα εμπόδια συμμετοχής τους).
  • Απουσία των πατεράδων.
  • Αναγκαία η ευελιξία από την πλευρά μας στον προγραμματισμό των συναντήσεων και στον τρόπο υλοποίησης του προγράμματος.
  • Αντίσταση στη συμμετοχή σε βιωματική εκπαίδευση, χρόνος για εμπιστοσύνη.
  • Επιθυμία, από τους συμμετέχοντες, για μεγαλύτερη διάρκεια του σεμιναρίου.
  • Έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού και χρόνου από την πλευρά μας.

Συμπερασματικά:

  • Στο σύνολό του, το εκπαιδευτικό έχει αξιολογηθεί και από τις τρεις ομάδες-στόχου ως ένα παραγωγικό και επιτυχημένο εκπαιδευτικό, που θα μπορούσε να διευρυνθεί περισσότερο τόσο σε χρόνο όσο και σε θεματικές.
  • Το πιο σημαντικό ήταν ότι ο πρωταρχικός μας στόχος για τη διαμόρφωση και λειτουργία της ομάδας πρόληψης στο σχολείο επιτεύχθηκε και μάλιστα λειτουργεί πλέον χωρίς τη δική μας παρουσία. Οι εκπαιδευτικοί συζητούν και επεξεργάζονται τα ζητήματα πάνω στις βάσεις που θέσαμε από κοινού και πλέον λειτουργούν συνεργατικά ως ομάδα.
  • Ενδυναμώνοντας την πρόληψη, προσφέροντας βοήθεια για την αντιμετώπιση θεμάτων που αναδύονται στη σχολική κοινότητα και κυρίως, προάγοντας ένα ουσιαστικό «σχετίζεσθαι» μεταξύ όλων των μελών της, είμαστε στη σωστή κατεύθυνση για ένα ασφαλές σχολείο.
  • H δουλειά σε ομάδα οικοδομεί έναν τρόπο εργασίας που λειτουργεί ως πρότυπο για την καλλιέργεια αντίστοιχης συνεργασίας στο χώρο της εργασίας. (Dune &Rawlings, 2000) (M.Τοδούλου, Μεθοδολογία Εκπαίδευσης Ενηλίκων, σ.390).
  • Με άλλα λόγια η απόδειξη ενός επιτυχημένου εκπαιδευτικού προγράμματος μπορεί να είναι η παρουσία ενός ενεργού δικτύου σχέσεων και όχι μόνον το εάν οι μεμονωμένοι εκπαιδευόμενοι έχουν αποκτήσει ή αξιοποιούν συγκεκριμένες δεξιότητες και αξίες.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s