«Σεμινάριο εκπαίδευσης στις εποπτικές πρακτικές. Η εποπτεία ομοτίμων ως συνεργατική πρακτική. Παρουσίαση της εμπειρίας των ομάδων των στελεχών των Κέντρων Πρόληψης» | 11η ΠΣΦΠ (εισήγηση, βίντεο)

11η Πανελλήνια Συνάντηση Φορέων Πρόληψης της Εξάρτησης, «ΣυμΠλέοντας, Ξαναχτίζουμε Κοινότητες», Ερμούπολη, Σύρος, 18 – 21 Οκτωβρίου 2017
«Σεμινάριο εκπαίδευσης στις Εποπτικές Πρακτικές. Η εποπτεία ομοτίμων ως συνεργατική πρακτική. Παρουσίαση της εμπειρίας των ομάδων των στελεχών των Κέντρων Πρόληψης» 

Κ. Λεοντιάδου, Η. Γκότσης, Β. Χαραλαμπίδης, ΟΚΑΝΑ, Κέντρο Εκπαίδευσης και Εποπτείας, Αθήνα, Ελλάδα

Προφορική ανακοίνωση στην ενότητα: «Ενδυναμώνοντας το ανθρώπινο δυναμικό της πρόληψης»

Περίληψη

Παρουσίαση των βασικών θεωρητικών αρχών και της εμπειρίας από τις ομάδες εποπτείας ομοτίμων που δημιουργήθηκαν στα πλαίσια του αντίστοιχου εκπαιδευτικού σεμιναρίου που διοργάνωσε το Κέντρο Εκπαίδευσης και Εποπτείας ΟΚΑΝΑ.

Παρουσίαση

Εισήγηση

Η ιδέα για τις ομάδες εποπτείας ομοτίμων ξεκίνησε από τον Ηλία τον Γκότση, προϊστάμενο Τμήματος Εκπαίδευσης και Ανθρώπινου Δυναμικού  στον ΟΚΑΝΑ, ο οποίος αρχικά με προσκάλεσε σε μια ομάδα συναδέλφων ως μέρος αναστοχαστικής ομάδας, στις ομάδες εποπτείας που οργάνωνε στο τμήμα εκπαίδευσης στον ΟΚΑΝΑ. Στην συνέχεια, αποφασίστηκε να κάνουμε μια αντίστοιχη πρόσκληση και στους συναδέλφους των Κ.Π. της Βορείου Ελλάδος και να υλοποιηθούν συναντήσεις στην Θεσσαλονίκη. Η πρόσκληση αυτή βρήκε αποδοχή και έτσι οργανώθηκαν δυο ομάδες όπου συντόνιζα εγώ και είχα την πολύτιμη βοήθεια  του συνάδελφου μου  κ. Βαγγέλη Χαραλαμπίδη. Υλοποιήθηκαν δυο διήμερες συναντήσεις και μια τρίτη συνάντηση μιας ομάδας η οποία έχει αποφασίσει ότι θα ήθελε οι συναντήσεις αυτές να αποκτήσουν μια σταθερή βάση και να επαναλαμβάνονται σταθερά τρεις φορές τον χρόνο.

Η βασική δυσκολία που αντιμετωπίστηκε στην λειτουργία αυτών των ομάδων  ήταν το γεγονός ότι σύμφωνα με την κυρίαρχη αντίληψη, – σύμφωνα με τους όρους που περιγράφεται η εποπτεία από τους θεσμοθετημένους φορείς και τα επαγγελματικά σωματεία – η εποπτεία ταυτίζεται με «την αξιολόγηση», «την παρακολούθηση», «την μεταλαμπάδευση της κουλτούρας από τον πεφωτισμένο σε αυτόν που βρίσκεται στο σκοτάδι», η αναγνώριση των  ελλείψεων και των τυφλών σημείων του συμβούλου» . Ταυτίζεται λοιπόν, είτε με την θεραπεία θεραπευτών, είτε με έναν έμμεσο τρόπο άσκησης ελέγχου, πράγμα το οποίο διαιωνίζει τις ιεραρχικές σχέσεις εξουσίας και αυξάνει τον φόβο έκθεσης των συμμετεχόντων. Πώς λοιπόν να παρουσιάσω τις αδυναμίες μου μπροστά σε μια ομάδα συναδέλφων; Αντίθετα, η εποπτεία ομοτίμων μέσα από μια συστημική – συνεργατική οπτική δίνει έμφαση στην σχέση ισοτιμίας, στην από κοινού αναζήτηση ιδεών για την άρση των αδιεξόδων, την ενίσχυση των αποθεμάτων και των δεξιοτήτων του συμβούλου και του εξυπηρετούμενου.

Θα ήθελα να σας παρουσιάσω περισσότερο ποιες ιδέες με εμπνέουν και με ποιες ιδέες προσκαλώ τους συναδέλφους μου να συνδεθούμε στις ομάδες εποπτείας ομοτίμων – όπως καθιερώθηκαν να λέγονται. Όταν κάνουμε αυτές τις συναντήσεις έχω την φαντασίωση ότι βρίσκομαι σε μια συνάντηση συνσυγγραφέων, σε μια συνάντηση όπου γράφουμε μαζί μια καινούργια αφήγηση λύσεων. Πιστεύω ότι έχω κλείσει ένα μεγάλο ραντεβού μαζί με ανθρώπους που ενδιαφέρονται για την δουλειά τους και έχουν ανάγκη από ένα αντίδοτο στην επαγγελματική μοναξιά, μια ανάγκη να παραπλανήσουν, να κοροϊδέψουν τον ατομικιστικό κυρίαρχο λόγο και να συμπλεύσουν σε πρακτικές σχεσιακές, να πλεύσουν ενάντια στους κυρίαρχους ανέμους, να προσκαλέσουν εκείνες τις φωνές, εκείνο το κομμάτι του εαυτού τους που παραμένει σε κίνηση και συνεισφέρει. Τον ταξιδιάρικο εαυτό. Θεωρώ τις συναντήσεις μας ως μια γλωσσική δραστηριότητα, κατά την οποία η συζήτηση πάνω σε ένα πρόβλημα παράγει την ανάπτυξη μιας καινούργιας σημασίας. Θα ήθελα να ακούσω την προτροπή της Anderson και να απελευθερωθώ από την άποψη ότι είμαι επιστημόνισσα και αντί αυτής να αποδεχτώ ότι ανήκω σε μια κοινότητα συναδέλφων που αποτελούν τους πιο σημαντικούς αφηγητές ψυχολογικών και κοινωνικών ιστοριών στον πολιτισμό μας. Θα ήθελα να συμφωνήσω με την ηθική προστακτική του Von Foerster «Να δρω πάντα με τρόπο που να αυξάνω τον αριθμό των επιλογών μου». Να ψάχνω για νέες επιλογές του επαγγελματικού μου ρόλου, της ζωής που βιώνω, νέες επιλογές στις  ζωές που μου αφηγούνται.

Στις συναντήσεις μας αυτές προσκαλώ τους συναδέλφους να έρθουν με μια διάθεση ασέβειας απέναντι  στις βεβαιότητές τους. Τους προσκαλώ να ξεκουραστούν και να κάνουν ένα διάλειμμα από την καθημερινότητά τους, να συνδεθούν με τις ικανότητες και τα αποθέματά τους, με την τέχνη, την εμπειρία, τα διαβάσματα, τους αγαπημένους ποιητές, να θαυμάσουν και να θαυμαστούν. Τους προσκαλώ να έρθουν σε επαφή με την ιδέα του Merlaeau- Ponty: «Τα λόγια που λέω εκπλήσσουν εμένα τον ίδιο και μου μαθαίνουν τις σκέψεις μου». Να εκπλαγούν έτσι ώστε να δοθεί φωνή στην δημιουργική τους πλευρά και στην παραγωγή νέων ιδεών, χωρίς την πίεση της άμεσης δράσης ή της ρουτίνας της δουλειάς.

Οι ιδέες, η φιλοσοφική στάση που καταλαμβάνει τις συναντήσεις μας, που αποτελούν το παρασκήνιο και το προσκήνιο εντάσσονται στον κοινωνικό κονστραξιονισμό. Ο χώρος των συναντήσεων μας καταλαμβάνεται από την διασταύρωση των φωνών και των σιωπών τους. Η διαλογική σκέψη δηλαδή ένας τρόπος σκέψης μαζί με τον άλλον γυρνάει την πλάτη της στην μονολογική σκέψη δηλαδή στην σκέψη για τον άλλον. Η στόχευση είναι να παραμείνει η κουβέντα ανοιχτή. Να εμπεριέξει την φωνή του ειδικού, των ανθρώπων που καθόρισαν την απόφασή μας να γίνουμε ψυχολόγοι, των σημαντικών μας άλλων, του πλαισίου που εργαζόμαστε με τους περιορισμούς που θέτει, των φωνών των εξυπηρετούμενών μας, των αναπαραστάσεων  μας γύρω από το πρόβλημα, των επικείμενων αγαπημένων μας ιδεών, των δασκάλων μας.

Οι εποπτικές συναντήσεις με ομάδα έχει ένα μεγάλο πλεονέκτημα σε σχέση με την εποπτεία με έναν σύμβουλο. Αυτό που προσφέρει η ομάδα είναι περισσότερο από το άθροισμα των μελών της. Έχει την πολυτέλεια μιας μεγάλης γκάμας επιλογών, οπτικών, ιδεών.

Ως προς την μεθοδολογία, η  επεξεργασία των προβληματισμών των συμμετεχόντων γίνεται με έναν τρόπο ημιδομημένο μέσα από ασκήσεις οι οποίες αποτελούν ερεθίσματα. Για παράδειγμα, κάποιος -ο οποίος συχνά ονομάζεται αφηγητής- περιγράφει το πρόβλημά του, τα ερωτήματά του και τους στόχους του σε σχέση με την περίπτωση. Στην συνέχεια, οι υπόλοιποι συμμετέχοντες που αναλαμβάνουν τον ρόλο των συμβούλων χωρίζονται σε ομάδες με διαφορετική εστίαση. Μια ομάδα μπορεί να είναι οι εκπρόσωποι της αμφιθυμίας όπου σκοπός τους είναι να εντοπίσουν αμφιθυμικές πλευρές του ζητήματος, αντιθέσεις και εμπλοκές. Μια δεύτερη ομάδα μπορεί να εστιάσει στην ανάδειξη των διαφορετικών φωνών που εμπλέκονται στην συζήτηση (εσωτερικευμένων άλλων, φωνών που συνδέονται με το πλαίσιο ή το υπερ-σύστημα, φωνές ρόλων κ.ά.) . Ενθαρρύνονται δε, να παρουσιάσουν αυτές τις φωνές με έναν τρόπο θεατρικό και παιχνιδιάρικο.  Μια τρίτη ομάδα μπορεί να είναι οι εκπρόσωποι  της ενθάρρυνσης όπου εστιάζει στα αποθέματα και τις δεξιότητες και επιχειρεί να αναπλαισιώσει  θετικά τα προβλήματα. Τέλος, μια ακόμη ομάδα, μπορεί να συγκεντρωθεί απλά σε ιδέες λύσεων και σε έστω ελάχιστες ενδείξεις αλλαγής. Η άσκηση ολοκληρώνεται όταν οι σύμβουλοι παρουσιάσουν τις ιδέες τους, ο αφηγητής συγκεντρώσει αυτά που του είναι χρήσιμα και δώσει ανάδραση στους συμβούλους. Μέσα από αυτές τις ασκήσεις ο στόχος είναι η παραγωγή νέων ιδεών όπου θα καταστήσουν την προβληματική της πραγματικότητας, ανίσχυρη, όπου θα την βγάλουν από την κεντρική σκηνή.

Άλλες φορές, οι ασκήσεις προσκαλούν σε ένα προσωπικό αναστοχασμό σε σχέση με τον επαγγελματικό μας ρόλο. Πόσο και ποια πράγματα απολαμβάνουμε καθώς εργαζόμαστε; Ποια είναι τα δυνατά μας σημεία; Σε ποιες συναντήσεις, με ποιους ανθρώπους νιώσαμε χρήσιμοι; Πόσο εμείς συμβάλλαμε σε αυτό; Ποιος εαυτός μας αναδύθηκε τότε; Τι θα μας συμβούλευε τώρα; Πώς η εμπειρία μας γίνεται γνώση; Τι μένει στο τέλος  της ημέρας; Επιδίωξή μου είναι το κουστούμι του ψυχολόγου να πάει στον ράφτη, και να κομψοτεχνηθεί ένα άλλο, προσωπικού ύφους. Τέλος, ακριβώς επειδή συνεργαζόμαστε με ομάδες, είμαστε ενταγμένοι σε ομάδες συναδέλφων και συντονίζουμε ομάδες κάποιες ασκήσεις αφορούν τις ομαδικές μας δεξιότητες. Πώς οι ίδιοι μας συνεργαζόμαστε παραγωγικά σε μια ομάδα και πώς προσκαλούμε τις ομάδες να αναπτύξουν δεξιότητες επαφής, αποδοχής, επιρροής και αντοχής;

Θα ήθελα να κλείσω την παρουσίαση μου με μια μεταφορά του Mc Namee που με συγκινεί και αναφέρεται  στην εργασία με ομάδες. Ο  Mc Namee λέει ότι, όπως ακριβώς ο μουσικός της τζαζ αυτοσχεδιάζει «μέσα στην στιγμή» πρέπει να προσέχει τους συναδέλφους του μουσικούς, έτσι και εμείς πρέπει να προσέχουμε ο ένας τον άλλον, προκειμένου να αυτοσχεδιάσουμε, να συντονίζουμε από κοινού τις δραστηριότητές μας και να κινούμαστε μέσα στην συζήτηση με τρόπους που δημιουργούν ευκαιρίες για τον μετασχηματισμό μας. Η μεταφορά αυτή με συγκινεί γιατί θεωρώ ότι υπονοεί πως η αλληλεγγύη και γεμάτη φροντίδα συνύπαρξη αποτελεί προϋπόθεση, αναγκαίο φόντο, μετασχηματισμών…

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s